Βιολογία Β΄Λυκείου

1. Γενικές Πληροφορίες Μαθήματος

• Εβδομαδιαίες Περίοδοι Διδασκαλίας: 4 διδακτικές περίοδοι.
• Εξεταστικό Καθεστώς: Εξεταζόμενο μάθημα.
• Γενικός Σκοπός: Η απόκτηση γνώσεων, ικανοτήτων, δεξιοτήτων και στάσεων που αφορούν στις βιολογικές επιστήμες, παρέχοντας στους μαθητές τη δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στις επιστημονικές εξελίξεις, καλλιεργώντας την κριτική σκέψη, την επιστημονική διερεύνηση και τις εργαστηριακές δεξιότητες.
• Μορφές Αξιολόγησης:
  • Γραπτό διαγώνισμα
  • Γραπτή εργασία - project
  • Προφορική επίδοση / συμμετοχή στο μάθημα και στο εργαστήριο
  • Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης
  • Ενιαίες Τελικές Γραπτές Εξετάσεις (στο τέλος του σχολικού έτους)

---

2. Διδακτικά Εγχειρίδια & Απαραίτητα Υλικά

• Επίσημα Βιβλία & Ψηφιακό Υλικό:
  1. «Βιολογία Β΄ Λυκείου» (Βιβλίο Μαθητή & Υποστηρικτικό Υλικό Προσανατολισμού).
  2. «Ενότητα Οικολογία Β΄ Λυκείου».
  3. «Εργαστηριακές Ασκήσεις Βιολογίας Β΄ Λυκείου».
• Υλικά που χρησιμοποιούν οι μαθητές: Βιβλία, Τετράδιο, Φυλλάδια Εργαστηριακών Ασκήσεων.

---

3. Αναλυτικός Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης (2026 – 2027)

Α΄ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ — Σύνολο: 44 Διδακτικές Περίοδοι

1. Ενότητα 1: Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ — 13.5 Περίοδοι
   • Χημική σύσταση έμβιας ύλης: Απαραίτητα χημικά στοιχεία, βιολογικός ρόλος του νερού και του άνθρακα.
   • Βιολογικά Μακρομόρια: Μηχανισμοί συμπύκνωσης και υδρόλυσης.
   • Πρωτεΐνες: Δομή αμινοξέων, πεπτιδικός δεσμός, 4 επίπεδα οργάνωσης πρωτεϊνών, σχέση δομής - λειτουργίας, μετουσίωση (επίδραση θερμοκρασίας και pH), δομικές και λειτουργικές πρωτεΐνες.
   • Νουκλεϊνικά Οξέα: Δομή νουκλεοτιδίων, DNA, RNA, βιολογικός ρόλος και σύγκριση μεταξύ τους.
   • Υδατάνθρακες: Μονοσακχαρίτες (τριόζες, πεντόζες, εξόζες), δισακχαρίτες, πολυσακχαρίτες (άμυλο, γλυκογόνο, κυτταρίνη).
   • Λιπίδια: Τριγλυκερίδια (κορεσμένα/ακόρεστα λίπη), φωσφολιπίδια, στεροειδή (χοληστερόλη).
   • Βιοενεργητική & Μεταβολισμός: Καταβολισμός - αναβολισμός, συζευγμένες αντιδράσεις, δομή και ρόλος του μορίου ATP.
   • Ένζυμα: Δομή, μηχανισμός δράσης, ενέργεια ενεργοποίησης, παράγοντες που επηρεάζουν την ενζυμική δράση, αναστολείς.
   • Εργαστήριο / Πειραματικές Δεξιότητες: Διερεύνηση παραγόντων που επηρεάζουν την ταχύτητα της ενζυμικής δράσης (ένζυμο καταλάση).
2. Ενότητα 2: ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ — 11.5 Περίοδοι
   • Κυτταρική Θεωρία: Βασικές αρχές, διάκριση προκαρυωτικού και ευκαρυωτικού κυττάρου, διαμερισματοποίηση.
   • Πλασματική Μεμβράνη: Μοντέλο ρευστού μωσαϊκού, δομή, ιδιότητες (σταθερότητα - ρευστότητα), εκλεκτική διαπερατότητα.
   • Μηχανισμοί Μεταφοράς Ουσιών:
     • Παθητική μεταφορά: Διάχυση, ώσμωση (ισότονο, υπέρτονο, υπότονο περιβάλλον, φαινόμενα σπαργής, πλασμόλυσης, αιμόλυσης και συρρίκνωσης).
     • Ενεργητική μεταφορά: Αντλία $\text{Na}^+/\text{K}^+$.
     • Μεταφορά μακρομορίων: Ενδοκύττωση (φαγοκυττάρωση, πινοκύττωση) και εξωκύττωση.
     • Κυτταρική επικοινωνία και υποδοχείς μηνυμάτων.
   • Κυτταρικά Οργανίδια: Πυρήνας, ενδομεμβρανικό σύστημα (ενδοπλασματικό δίκτυο, σύμπλεγμα Golgi, λυσοσώματα, κενοτόπια), μετατροπείς ενέργειας (μιτοχόνδρια, χλωροπλάστες), μη μεμβρανικοί σχηματισμοί (ριβοσώματα, κυτταρικός σκελετός, κεντροσωμάτιο, κυτταρικό τοίχωμα). Σύγκριση φυτικού και ζωικού κυττάρου.
   • Εργαστήριο / Δεξιότητες: Ώσμωση και διαπίδυση σε φυτικό ιστό (κόνδυλος πατάτας), υπολογισμός μεγέθυνσης στο μικροσκόπιο, λόγος επιφάνειας προς όγκο ($S/V$).
3. Ενότητα 3: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ — 12.5 Περίοδοι
   • Φωτοσύνθεση: Αυτότροφοι οργανισμοί, δομή χλωροπλαστών, φωτοσυνθετικές χρωστικές (φάσμα απορρόφησης), φωτεινή φάση (δέσμευση ενέργειας, φωτόλυση νερού, σύνθεση ATP και NADPH), σκοτεινή φάση (δέσμευση $\text{CO}_2$, σύνθεση γλυκόζης), παράγοντες που επηρεάζουν τον ρυθμό της φωτοσύνθεσης, οικολογική σημασία.
   • Κυτταρική Αναπνοή: Αερόβια αναπνοή (συνολική εξίσωση, απόδοση 36 ATP). Τα τρία στάδια:
     1. Γλυκόλυση (κυτταρόπλασμα)
     2. Κύκλος του Krebs (μήτρα μιτοχονδρίου)
     3. Οξειδωτική φωσφορυλίωση (εσωτερική μεμβράνη μιτοχονδρίου).
   • Αναερόβια Αναπνοή: Αλκοολική και γαλακτική ζύμωση.
   • Εργαστήριο / Δεξιότητες: Πειραματική μελέτη φωτοσύνθεσης και κυτταρικής αναπνοής με χρήση ψηφιακών αισθητήρων (Interface).
4. Ασκήσεις Εμπέδωσης / Επανάληψη / Αξιολόγηση — 6.5 Περίοδοι (Σεπτέμβριος – Ιανουάριος)

---

Β΄ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ — Σύνολο: 43 Διδακτικές Περίοδοι

1. Ενότητα 4: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ — 7.0 Περίοδοι
   • (Σημείωση: Οι δείκτες σε κίτρινο πλαίσιο είναι εκτός διδακτέας/εξεταστέας ύλης)
   • Βασικές έννοιες: Ορισμός, επίπεδα βιολογικής οργάνωσης (άτομο, πληθυσμός, βιοκοινότητα, οικοσύστημα, βιόσφαιρα), δομές (ενδιαίτημα, οικότοπος, βιότοπος, οικοθέση).
   • Τροφικές Σχέσεις: Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγματα, ρόλος αποικοδομητών στην ανακύκλωση των στοιχείων.
   • Προσαρμογές & Θερμορύθμιση: Ενδόθερμοι και εξώθερμοι οργανισμοί, Κανόνας του Allen, Κανόνας του Bergman (σχέση επιφάνειας/όγκου $S/V$).
   • Αλληλεπιδράσεις: Αμοιβαιότητα/συμβίωση, θήρευση, παρασιτισμός, ομοσιτισμός, ασιτισμός, ενδοειδικός και διαειδικός ανταγωνισμός.
2. Ενότητα 5: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ — 12.0 Περίοδοι
   • Μείωση & Γενετική Ποικιλομορφία: Σημασία της μείωσης, τυχαία κατανομή χρωματοσωμάτων, χιασματυπία (crossing-over).
   • Δομή Γαμετών: Ανατομία σπερματοζωαρίου και ωαρίου.
   • Αναπαραγωγικό Σύστημα Άνδρα: Ανατομία, σπερματογένεση (ρόλος κυττάρων Sertoli), τεστοστερόνη, ορμονικός έλεγχος.
   • Αναπαραγωγικό Σύστημα Γυναίκας: Ανατομία, ωογένεση (διαφορές με σπερματογένεση), καταμήνιος κύκλος (ωοθηκικός - ενδομήτριος κύκλος, ρόλος FSH, LH, οιστρογόνων, προγεστερόνης, ωοθυλακιορρηξία, εμμηνόπαυση).
   • Γονιμοποίηση & Εμβρυογένεση: Σχηματισμός ζυγωτού, αυλάκωση, εμφύτευση, πλακούντας, ομφάλιος λώρος, αμνιακός σάκος, κύηση.
3. Ενότητα 6: ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ (ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) — 8.0 Περίοδοι
   • Ενεργειακές Ανάγκες: Θρεπτικές ουσίες, ημερήσιες απαιτήσεις.
   • Ανατομία & Φυσιολογία Πεπτικού:
     • Στοματική κοιλότητα (δόντια, γλώσσα, σάλιο, πέψη αμύλου).
     • Φάρυγγας, οισοφάγος, μηχανισμός κατάποσης.
     • Στομάχι (γαστρικό υγρό, $\text{HCl}$, πεψινογόνο, γαστρίνη, μηχανική και χημική πέψη).
     • Λεπτό έντερο (δωδεκαδάκτυλο, εντερικό υγρό, εντερικές λάχνες, απορρόφηση).
     • Παχύ έντερο (λειτουργία, παραγωγή βλέννας, σχηματισμός κοπράνων).
   • Προσπεφυκότες Αδένες: Πάγκρεας (παγκρεατικό υγρό), Ήπαρ (παραγωγή και ρόλος χολής).
   • Πέψη Μακρομορίων: Υδατάνθρακες, λίπη, πρωτεΐνες, ρόλος ανόργανων αλάτων και βιταμινών.
4. Ενότητα 7: ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ (ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) — 9.0 Περίοδοι
   • Αίμα: Σύσταση πλάσματος, ερυθροκύτταρα (αιμοσφαιρίνη), λευκοκύτταρα (τύποι), αιμοπετάλια, μηχανισμός πήξης του αίματος.
   • Ομάδες Αίματος: Σύστημα ΑΒΟ, παράγοντας Rhesus, αντιγόνα, αντισώματα, κανόνες συμβατότητας μεταγγίσεων.
   • Καρδιά: Ανατομία, καρδιακές κοιλότητες, βαλβίδες, καρδιακός κύκλος, μηχανισμός διέγερσης.
   • Αγγεία & Κυκλοφορία: Αρτηρίες, φλέβες, τριχοειδή, συστηματική (μεγάλη), πνευμονική (μικρή), στεφανιαία και πυλαία κυκλοφορία.
   • Αιμοδυναμική & Παθήσεις: Αρτηριακή πίεση (συστολική/διαστολική), σφυγμός, παθήσεις (αρτηριοσκλήρυνση, έμφραγμα μυοκαρδίου, ισχαιμία, εγκεφαλικό) και θεραπευτικές επεμβάσεις (μπαλονάκι, bypass).
5. Ασκήσεις Εμπέδωσης / Επανάληψη για Ενιαίες Τελικές Γραπτές Εξετάσεις — 7.0 Περίοδοι (Ιανουάριος – Μάιος)

---

4. Σύνοψη Διδακτικών Περιόδων Έτους

• Α΄ Τετράμηνο: 44 περίοδοι
• Β΄ Τετράμηνο: 43 περίοδοι
• Συνολικές Περίοδοι Διδασκαλίας Έτους: 87 περίοδοι